حمید یزدانیان دبیرکل نوآوران
۲۷ خرداد در تقویم رسمی کشور به نام «روز امر به معروف و نهی از منکر» نامگذاری شده است. با این حال، هنوز هم بسیاری از مردم و حتی برخی مسئولان، این فریضه را صرفاً در قالب تذکرهای فردی و رفتارهای ظاهری تعریف میکنند؛ در حالی که اگر به روح این آموزه دینی مراجعه کنیم، درمییابیم که هدف اصلی آن اصلاح مستمر جامعه، کاهش آسیبها و گسترش خیر عمومی است.
امروزه جهان برای حل مسائل اجتماعی از ابزارهای نوین، فناوریهای دیجیتال، مشارکت مردمی و نوآوری اجتماعی بهره میگیرد. شاید زمان آن رسیده باشد که امر به معروف و نهی از منکر نیز با همین نگاه بازتعریف شود.
پیشنهادات حزب نوآوران:
۱. ایجاد «سامانه ملی معروفها»
به جای تمرکز صرف بر تخلفات، بستری ایجاد شود که شهروندان بتوانند رفتارهای مثبت، خدمات ارزشمند، مدیران پاکدست، کارمندان مسئولیتپذیر، معلمان فداکار و کسبوکارهای خوشنام را معرفی کنند.
جامعهای که خوبیها را برجسته میکند، انگیزه تولید معروف را افزایش میدهد.
۲. تبدیل نهی از منکر به نظام گزارشگری هوشمند
امروز شهروندان میتوانند از طریق اپلیکیشنهای موبایلی مشکلات شهری، فساد اداری، تخریب محیط زیست، رانت و تبعیض را گزارش کنند.
در چنین مدلی، نهی از منکر از یک اقدام احساسی به یک فرآیند دادهمحور و شفاف تبدیل میشود.
۳. راهاندازی «اتاق فکرهای معروف»
دانشجویان، شرکتهای دانشبنیان و استارتاپها میتوانند برای حل آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد، طلاق، آلودگی هوا، مصرف بیرویه انرژی و تصادفات جادهای راهکارهای فناورانه ارائه دهند.
هر راهحل موفق در واقع مصداقی از امر به معروف است.
۴. رتبهبندی دستگاهها بر اساس معروفآفرینی
همانگونه که سازمانها از نظر بهرهوری ارزیابی میشوند، شاخصی نیز برای سنجش میزان شفافیت، پاسخگویی، سلامت اداری و رضایت مردم طراحی شود.
رقابت برای کسب عنوان «معروفترین سازمان» میتواند آثار بسیار بیشتری از هزاران جلسه و همایش داشته باشد.
۵. استفاده از هوش مصنوعی برای کشف منکرات ساختاری
بخش مهمی از منکرات امروز در قالب فساد سازمانیافته، انحصار، رانت، فرار مالیاتی و هدررفت منابع عمومی ظهور میکند.
هوش مصنوعی و تحلیل کلاندادهها میتوانند این آسیبها را پیش از وقوع شناسایی کنند.
۶. ایجاد صندوق حمایت از آمران به معروف اجتماعی
افرادی که فساد را افشا میکنند یا برای حل مشکلات جامعه ایدههای مؤثر ارائه میدهند، باید مورد حمایت حقوقی، مالی و اجتماعی قرار گیرند.
بدون حمایت از کنشگران اجتماعی، مبارزه با منکرات بزرگ امکانپذیر نیست.
۷. ترویج فرهنگ «تشویق قبل از تذکر»
مطالعات علوم رفتاری نشان میدهد که تقویت رفتارهای مثبت بسیار اثربخشتر از تمرکز دائمی بر خطاهاست.
جامعهای که قدردانی را نهادینه کند، کمتر نیازمند تذکر و برخورد خواهد بود.
۸. نهی از منکر محیط زیستی
اسراف آب، آلودگی هوا، تخریب جنگلها، مصرف بیرویه انرژی و تولید زباله نیز از منکرات عصر جدید هستند.
حفاظت از محیط زیست باید به یکی از مهمترین مصادیق این فریضه تبدیل شود.
۹. تشکیل شبکه سفیران معروف در محلات
بازنشستگان، معلمان، دانشجویان، فعالان اجتماعی و نخبگان محلی میتوانند به عنوان سفیران توسعه اجتماعی فعالیت کنند و حلقه اتصال مردم و مدیران باشند.
۱۰. امر به معروف مسئولان توسط مردم
مهمترین تحول، تغییر جهت نگاه از پایین به بالا است.
اگر شهروندان بتوانند عملکرد مدیران، شهرداریها، شرکتهای دولتی و نهادهای عمومی را به صورت شفاف ارزیابی و نقد کنند، یکی از بزرگترین اهداف امر به معروف و نهی از منکر محقق خواهد شد.
در قرن بیست و یکم، امر به معروف و نهی از منکر بیش از آنکه یک «تذکر زبانی» باشد، یک «نظام نوآوری اجتماعی» است. جامعهای موفقتر خواهد بود که بتواند معروفها را تولید، شناسایی و تکثیر کند و منکرات را با کمک فناوری، شفافیت، مشارکت مردمی و حکمرانی هوشمند کاهش دهد. شاید زمان آن رسیده باشد که این فریضه کهن را با ابزارهای نوین بازآفرینی کنیم؛ زیرا معروف امروز، توسعه، عدالت، شفافیت، محیط زیست سالم و کرامت انسانی است.
