حمید یزدانیان دبیرکل نوآوران
شهید مصطفی چمران بیش از آنکه صرفاً یک فرمانده نظامی باشد، یک «نوآور اجتماعی و مدیریتی» بود. بسیاری از دوستان و همرزمانش از خلاقیتهای او خاطرات جالبی نقل کردهاند که مرور آن می تواند آموزشی برای مدیران نسل جدید باشد.
۱. تأسیس «ستاد جنگهای نامنظم»
در روزهای نخست جنگ تحمیلی، ساختارهای رسمی نظامی هنوز آمادگی کامل نداشتند. چمران به جای انتظار برای تشکیل یگانهای کلاسیک، نیروهای مردمی، سپاه، ارتش و عشایر را در قالب ستاد جنگهای نامنظم سازماندهی کرد. این مدل ترکیبی و چابک در آن زمان یک ابتکار مدیریتی محسوب میشد و در آزادسازی مناطق مختلف نقش مهمی داشت.
۲. استفاده خلاقانه از موتورسواران برای شناسایی
یکی از خاطرات مشهور مربوط به فراخواندن قهرمانان موتورسواری کشور به جبهه است. چمران از مهارت آنان برای شناسایی سریع، انتقال پیام و عملیاتهای ویژه استفاده کرد؛ کاری که کمتر فرماندهای در آن زمان به آن فکر کرده بود.
۳. ساخت تجهیزات رزمی با امکانات محدود
همرزمانش نقل میکنند که در شرایط کمبود امکانات، او و نیروهایش با تغییر کاربری تجهیزات موجود، ساخت ادوات ساده مهندسی و ابتکارات میدانی، نیازهای جبهه را برطرف میکردند. نگاه او این بود که «نبود امکانات نباید مانع اقدام شود».
۴. مدیریت مبتنی بر استعداد افراد
چمران افراد را بر اساس مدرک یا سابقه رسمی قضاوت نمیکرد. او استعدادهای پنهان را کشف میکرد و به کار میگرفت. بسیاری از نیروهای داوطلب که تجربه نظامی نداشتند، زیر نظر او به نیروهای مؤثر عملیاتی تبدیل شدند.
۵. تبدیل نیروهای مسئلهدار به نیروهای مؤثر
در خاطرات همرزمان آمده است که حتی برخی افراد دارای سابقه خلاف یا رفتارهای نامناسب، پس از گفتوگو و اعتماد چمران متحول میشدند. او به جای حذف افراد، سعی میکرد ظرفیتهای مثبت آنان را فعال کند. این رویکرد امروز در مدیریت منابع انسانی بسیار مورد توجه است.
۶. تلفیق علم و میدان
چمران که دانشآموخته فیزیک پلاسما از آمریکا بود، در تصمیمگیریهای نظامی نیز نگاه علمی داشت. همرزمانش میگویند او برای حل مسائل عملیاتی از تحلیل، مشاهده میدانی و آزمایش ایدهها استفاده میکرد و صرفاً به روشهای سنتی تکیه نداشت.
۷. آموزش عملی به جای آموزش صرفاً نظری
در لبنان و سپس در ایران، روش آموزشی او مبتنی بر «یادگیری در میدان عمل» بود. افراد را وارد مأموریت میکرد، مسئولیت میداد و همزمان آموزش میداد. این شیوه امروزه با عنوان یادگیری تجربی شناخته میشود.
۸. توجه به روحیه و فرهنگ در کنار عملیات
چمران معتقد بود که روحیه رزمندگان مهمتر از تجهیزات است. او شبها جلسات فرهنگی، دعا، گفتوگو و حتی برنامههای هنری برگزار میکرد تا انسجام گروهی افزایش یابد. این نگاه در آن زمان کمتر در فرماندهان نظامی دیده میشد.
اگر بخواهیم خلاقیتهای شهید چمران را در یک جمله خلاصه کنیم:
او هر محدودیت را به فرصتی برای نوآوری تبدیل میکرد؛ چه در مدیریت انسانها، چه در سازماندهی نیروها و چه در حل مسائل پیچیده میدان نبرد.
امیدوارم در حزب نوآوران بتوانیم بخشی از این ابتکارات و خلاقیت ها را اجرایی کنیم.
