مرتضی صفابخش عضو شورای مرکزی حزب نوآوران
تحولات اخیر در خاورمیانه، به ویژه پس از برقراری آتشبس بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا، معماری امنیتی منطقه را دستخوش تغییرات اساسی ساخته است. در چنین شرایطی، امضای پیمان دفاعی مشترک میان سه کشور پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی در شهر مکه، رویدادی راهبردی و حائز اهمیت برای تمامی کشورهای منطقه به شمار میرود. حزب نوآوران با نگاهی تحلیلی و آیندهنگر، ضمن رصد دقیق این تحول، پیوستن ایران به این پیمان را اقدامی مثبت، عاقلانه و همسو با آرمانهای بلند انقلاب اسلامی ارزیابی میکند.
توافقنامه دفاع مشترک مکه که در ۷ اوت ۲۰۲۶ (۱۶ مرداد ۱۴۰۵) به امضای سران سه کشور رسید، یک پیمان دفاعی متقابل است که بر اساس آن، هرگونه حمله مسلحانه به هر یک از کشورهای عضو، بهمنزله حمله به تمامی اعضا تلقی میشود. این پیمان که از لحاظ فنی مشابه ماده ۵ پیمان ناتو توصیف شده است，با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تهاجمی طراحی شده است.
نکته حائز اهمیت آنکه مقامات ارشد ترکیه، از جمله وزیر خارجه این کشور، به صراحت اعلام کردهاند که این توافق علیه ایران یا هیچ کشور خاص دیگری نیست. بلکه هدف آن، تقویت همکاریهای دفاعی و ایجاد ثبات در منطقه عنوان شده است. همچنین بر اساس اظهارات مقامات ترکی، این پیمان برای پیوستن سایر کشورها نیز باز است و انتظار میرود مصر به عنوان شریک طبیعی، در مرحله بعدی به آن ملحق شود.
نکته محوری در تحلیل این پیمان، تشخیص هدف اصلی آن است. اگرچه برخی تحلیلها این پیمان را متوجه ایران دانستهاند، اما شواهد و قرائن متعددی نشان میدهد که هدف اصلی این ائتلاف، چیزی فراتر از تهدیدات ایران است و اسرائیل را در کانون توجه خود دارد:
نخست، حضور پاکستان به عنوان تنها کشور مسلمان دارای سلاح اتمی در این پیمان، ماهیت بازدارندگی آن را به طرز چشمگیری ارتقا میبخشد. این ویژگی، پیمان مکه را به ابزاری مؤثر برای مقابله با هرگونه تهدید اتمی یا نظامی از سوی رژیم صهیونیستی تبدیل میکند.
دوم، عدم الحاق کشورهای عضو پیمان ابراهیم مانند امارات، بحرین و کویت به این پیمان، پیام روشنی دارد. این کشورها که با اسرائیل روابط دیپلماتیک برقرار کردهاند، در این ائتلاف دفاعی جدید حضور ندارند؛ موضوعی که نشان میدهد پیمان مکه بیش از آنکه پاسخی به ایران باشد، پاسخی است به تهدیدات رژیم صهیونیستی و آرمانهای توسعهطلبانه آن.
سوم، باور راسخ ما به دکترین «اسرائیل بزرگ» و نقشههای توسعهطلبانه این رژیم که مصر، عربستان، ترکیه و عراق را نیز در بر میگیرد، نشان میدهد که رویارویی با این تهدید مشترک، نه یک گمانهزنی، بلکه یک واقعیت اجتنابناپذیر است. در چنین شرایطی، انتظار برای رویارویی در چارچوب این پیمان، بیراه نخواهد بود.
مزایای راهبردی الحاق ایران به پیمان مکه
حزب نوآوران بر این باور است که جمهوری اسلامی ایران میتواند و باید بلافاصله پس از تعیین تکلیف نهایی تفاهم با آمریکا و با تکیه بر تعهدات واشنگتن در تفاهمنامه، درخواست پیوستن به این پیمان را مطرح کند. این اقدام، مزایای متعددی را به همراه خواهد داشت:
الف) الحاق ایران به پیمان مکه، به معنای حضور در یک ائتلاف دفاعی قدرتمند است که میتواند در برابر هرگونه تهدید خارجی، به ویژه از سوی رژیم صهیونیستی، بازدارندگی مؤثری ایجاد کند.
ب) ایران با حضور در این پیمان، در هرگونه اقدام دفاعی در برابر حملات احتمالی اسرائیل به کشورهای عضو، سهیم خواهد بود و از این رهگذر، آرمان نهایی خود یعنی شکست رژیم صهیونیستی را زنده نگه میدارد.
ج) پیوستن به این پیمان، فرصتی تاریخی برای ایران فراهم میآورد تا از وضعیت فعلی خارج شده و با امید به آیندهای روشنتر، در معماری امنیتی جدید منطقه نقشآفرینی کند.
د) این اقدام، گامی عملی در جهت تحقق وفاق و همگرایی کشورهای اسلامی و نشاندهنده عزم جدی برای مقابله با تهدیدات مشترک خواهد بود. همانگونه که وزیر امور خارجه ایران نیز به گرمی از این توافق استقبال کرده و بر اتحاد مسلمانان در برابر چالشها تأکید نموده است.
بدیهی است که هر پیمان دفاعی با چالشهایی در حوزه اجرا، تعاریف اقدام و ضمانتهای اجرایی مواجه است. پیمان مکه نیز از این قاعده مستثنی نیست. با این حال، حزب نوآوران معتقد است که ایران با نگاه هوشمندانه و با تکیه بر توانمندیهای دفاعی و لجستیکی خود، میتواند ضمن مشارکت در این ائتلاف، زمینههای لازم برای اجرای موفق تعهدات را فراهم آورد. تجربه نشان داده است که جمهوری اسلامی ایران هیچگاه چشمداشتی به جغرافیای کشورهای همپیمان اسلامی خود نداشته و ندارد و حضور در این پیمان نیز صرفاً در راستای تأمین امنیت جمعی و مقابله با تهدیدات مشترک خواهد بود.
تحولات اخیر منطقه و شکلگیری پیمان دفاعی مکه، فرصتی بینظیر برای جمهوری اسلامی ایران فراهم آورده است تا با پیوستن به این ائتلاف، ضمن تقویت جایگاه راهبردی خود، گامی مؤثر در جهت تحقق وحدت اسلامی و مقابله با آرمانهای توسعهطلبانه رژیم صهیونیستی بردارد. حزب نوآوران با استناد به استدلالات فوق و با درک عمیق از ضرورت وفاق کشورهای اسلامی، الحاق ایران به پیمان مکه را اقدامی مثبت، لازم و همسو با منافع ملی و آرمانهای انقلاب اسلامی ارزیابی کرده و از دولت محترم و دستگاه دیپلماسی کشور میخواهد تا با تدبیر و هوشمندی، این فرصت تاریخی را مغتنم شمرده و زمینههای تحقق آن را فراهم آورند.
