حکمرانی صنعت بیمه؛ از مدیریت روزمره تا سیاست‌گذاری آینده‌نگر
غلامرضا علیزاده مهاجر- عضو شورای مرکزی حزب نوآوران
صنعت بیمه را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از شرکت‌هایی دانست که در ازای دریافت حق‌بیمه، تعهد جبران خسارت را بر عهده می‌گیرند. بیمه بخشی از زیرساخت اقتصادی کشور است؛ نهادی که با امنیت مالی خانوارها، استمرار فعالیت بنگاه‌ها، مدیریت ریسک و تأمین منابع بلندمدت اقتصاد ارتباط دارد.
از این منظر، کیفیت حکمرانی صنعت بیمه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. حکمرانی مطلوب، فراتر از اداره روزمره صنعت است و مجموعه‌ای از سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری، تنظیم‌گری، نظارت، پاسخگویی و مشارکت ذی‌نفعان را دربرمی‌گیرد.
از «اداره صنعت» به «حکمرانی صنعت»
اداره روزمره صنعت معمولاً با موضوعاتی مانند صدور بیمه‌نامه، وصول حق‌بیمه، پرداخت خسارت و مدیریت شرکت‌ها سروکار دارد؛ اما حکمرانی سؤال‌های بزرگ‌تری را مطرح می‌کند:
آیا ساختار بازار امکان رقابت سالم را فراهم می‌کند؟
آیا حقوق بیمه‌گذاران به‌درستی حمایت می‌شود؟
آیا شرکت‌های بیمه از توانگری مالی کافی برخوردارند؟
آیا اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری در اختیار ذی‌نفعان قرار می‌گیرد؟
و آیا صنعت برای ریسک‌های جدید، از تحول دیجیتال گرفته تا تغییرات اقلیمی و ریسک‌های فاجعه‌آمیز، آمادگی دارد؟
پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند نگاهی فراتر از عملکرد تک‌تک شرکت‌هاست.
تنظیم‌گری؛ نقطه اتصال دولت و بازار
یکی از ارکان اصلی حکمرانی صنعت بیمه، تنظیم‌گری مؤثر و هوشمند است. تنظیم‌گری نه به معنای دخالت حداکثری در بازار، بلکه ایجاد قواعدی است که در آن ثبات مالی، رقابت، نوآوری و حقوق بیمه‌گذاران در کنار یکدیگر دیده شوند.
تنظیم‌گری کارآمد باید بتواند میان دو ضرورت تعادل ایجاد کند:
از یک سو جلوگیری از رفتارهای پرریسک و آسیب به حقوق بیمه‌گذاران و از سوی دیگر فراهم کردن فضای لازم برای نوآوری، توسعه محصولات جدید و رقابت شرکت‌های بیمه.
بیمه‌گذار باید در مرکز حکمرانی قرار گیرد
یکی از معیارهای مهم حکمرانی صنعت بیمه، نحوه مواجهه با بیمه‌گذار است.
شفافیت در قرارداد، اطلاع‌رسانی دقیق، دسترسی مناسب به خدمات، فرآیند روشن رسیدگی به خسارت و پرداخت به‌موقع، موضوعاتی هستند که مستقیماً بر اعتماد عمومی به صنعت اثر می‌گذارند.
در واقع، تجربه یک بیمه‌گذار در زمان خسارت می‌تواند تصویر او از کل صنعت بیمه را شکل دهد. بنابراین خسارت فقط یک فرآیند مالی نیست؛ بخشی از فرآیند اعتمادسازی در صنعت بیمه است.
توانگری مالی؛ پیش‌شرط اعتماد
بیمه زمانی معنا پیدا می‌کند که بیمه‌گذار اطمینان داشته باشد شرکت بیمه در زمان وقوع حادثه توان ایفای تعهدات خود را دارد.
از همین رو، توانگری مالی، کفایت سرمایه، مدیریت ریسک و کیفیت ذخایر بیمه‌ای باید از ارکان اصلی حکمرانی صنعت باشند. رشد پرتفوی، اگر بدون توجه به کیفیت ریسک و توان ایفای تعهدات همراه باشد، نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه توسعه پایدار صنعت تلقی شود.
حکمرانی آینده‌نگر و تحول دیجیتال
صنعت بیمه نیز مانند بسیاری از بخش‌های اقتصاد در حال مواجهه با فناوری‌های جدید است. داده، هوش مصنوعی، فروش آنلاین، ارزیابی دیجیتال خسارت و اینشورتک‌ها در حال تغییر شیوه ارائه خدمات بیمه‌ای هستند.
حکمرانی آینده‌نگر باید بتواند ضمن حمایت از نوآوری، موضوعاتی مانند امنیت داده، حریم خصوصی، صلاحیت حرفه‌ای، مسئولیت‌پذیری و شفافیت الگوریتم‌ها را نیز مورد توجه قرار دهد.
بنابراین، تحول دیجیتال نباید صرفاً به معنای الکترونیکی کردن فرآیندهای قدیمی باشد؛ بلکه فرصتی برای بازطراحی مدل ارائه خدمات بیمه‌ای است.
چند پیشنهاد برای تقویت حکمرانی صنعت بیمه
۱. حرکت به سمت تنظیم‌گری ریسک‌محور و داده‌محور
تصمیم‌های نظارتی باید بیش از گذشته بر داده، تحلیل ریسک و شاخص‌های واقعی عملکرد استوار باشد.
۲. تقویت شفافیت و پاسخگویی
اطلاعات قابل فهم و به‌موقع درباره عملکرد، توانگری، شکایات و کیفیت خدمات می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند.
۳. تقویت حقوق بیمه‌گذاران
حقوق بیمه‌گذار باید از مرحله فروش تا پایان فرآیند پرداخت خسارت مورد توجه قرار گیرد.
۴. ایجاد فضای مناسب برای نوآوری و صنعت بیمه
نوآوری زمانی رشد می‌کند که چارچوب‌های تنظیم‌گری ضمن حفظ منافع عمومی، مانع ورود ایده‌های جدید به بازار نشوند.
۵. سرمایه‌گذاری جدی‌تر بر سرمایه انسانی
حکمرانی حرفه‌ای بدون نیروی انسانی متخصص، آموزش‌دیده و برخوردار از صلاحیت حرفه‌ای امکان‌پذیر نیست.
جمع‌بندی
حکمرانی صنعت بیمه در نهایت درباره ایجاد تعادل میان ثبات، رقابت، نوآوری و حمایت از بیمه‌گذاران است.
صنعت بیمه برای ایفای نقش مؤثرتر در اقتصاد کشور، نیازمند نگاهی است که از مدیریت روزمره فراتر رود و آینده صنعت را نیز ببیند؛ آینده‌ای که در آن اعتماد عمومی، توانگری مالی، فناوری، شفافیت، رقابت و حقوق بیمه‌گذاران در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
حزب نوآوران استان تهران در سلسله یادداشت‌های «حکمرانی صنعت بیمه» تلاش خواهد کرد در هر هفته یکی از ابعاد مهم این موضوع را بررسی و مجموعه‌ای از پیشنهادهای اجرایی را برای گفت‌وگو و بررسی بیشتر مطرح کند.
حزب نوآوران استان تهران
سلسله یادداشت‌های تخصصی حکمرانی صنعت بیمه
غلامرضا علیزاده مهاجر عضو شورای مرکزی حزب نوآوران
