اظهارات اخیر رئیسجمهور ایالات متحده درباره تهدید به اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران، از منظر حقوق بینالملل نه یک موضع سیاسی معمول، بلکه مصداق روشن تهدید به استفاده از زور علیه یک دولت مستقل است. چنین تهدیداتی مستقیماً با اصول بنیادین نظم حقوقی بینالمللی در تعارض قرار دارد.
بر اساس ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد، تمامی دولتها از «تهدید یا توسل به زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر دولت» منع شدهاند. این اصل از مهمترین قواعد آمره حقوق بینالملل به شمار میرود و نقض آن میتواند در چارچوب قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد به عنوان مصداقی از «تجاوز» تلقی شود. بنابراین طرح علنی سناریوهای عجیب نظامی علیه ایران، نهتنها اقدامی سیاسی، بلکه نقض صریح یکی از پایهایترین قواعد نظم بینالمللی است.
نگرانکنندهتر آنکه در برخی از این تهدیدات، از هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی مانند نیروگاهها یا پلها سخن گفته شده است. چنین اهدافی در زمره زیرساختهای غیرنظامی قرار میگیرند و حمله به آنها طبق حقوق بشردوستانه بینالمللی ممنوع است. ماده ۵۲ پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷ به کنوانسیونهای ژنو تصریح میکند که اشیای غیرنظامی نباید هدف حمله قرار گیرند. همچنین ماده ۸(۲)(ب) اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی، حمله عمدی به اهداف غیرنظامی را در شمار جنایات جنگی قرار داده است. بنابراین تهدید به حمله به چنین زیرساختهایی در ذات خود تهدید به ارتکاب جنایت جنگی محسوب میشود.
اهمیت موضوع زمانی دوچندان میشود که این تهدیدات از سوی بالاترین مقام رسمی ایالات متحده بیان شده است. در حقوق کیفری بینالمللی، مقام رسمی نهتنها مصونیتی برای ارتکاب جنایات بینالمللی ایجاد نمیکند، بلکه در صورت اثبات، میتواند مبنای مسئولیت کیفری فردی باشد. بر همین اساس، تهدید علنی به ارتکاب اعمالی که در چارچوب حقوق بینالملل جنایت جنگی تلقی میشوند، میتواند زمینه مسئولیت در برابر دیوان کیفری بینالمللی یا دادگاههای ملی دارای صلاحیت جهانی را فراهم کند.
در مقابل چنین تهدیداتی، حقوق بینالملل برای دولتها نیز حقوق مشخصی قائل شده است. ماده ۵۱ منشور ملل متحد حق ذاتی دفاع مشروع را برای دولتها در برابر حمله مسلحانه یا تهدید قریبالوقوع به رسمیت میشناسد. جمهوری اسلامی ایران نیز، همانند هر دولت دیگری، حق دارد در چارچوب این اصل بنیادین، به هرگونه تجاوز یا تهدید جدی علیه امنیت و تمامیت ارضی خود پاسخی قاطع و فوری بدهد.
حزب نوآوران معتقد است تهدید به جنگ و بیاعتنایی به قواعد حقوق بینالملل نهتنها امنیت یک کشور، بلکه ثبات منطقهای و جهانی را نیز به خطر میاندازد. از این رو انتظار میرود مقامات ایالات متحده پیش از آنکه چنین مواضعی در حافظه تاریخ به عنوان نمونهای از بیاعتنایی به حقوق بینالملل ثبت شود، از ادامه این ادبیات تهدیدآمیز دست بردارند؛ چرا که پیامدهای آن وسیع و غیرقابل کنترل خواهد بود.
حزب نوآوران استان تهران
۱۷ فروردین ۱۴۰۵
