حمید یزدانیان دبیرکل نوآوران
مهرماه فقط آغاز یک سال تحصیلی جدید نیست؛ فرصتی است برای آنکه دولت، مدرسه و جامعه یکبار دیگر درباره آینده فرزندان ایران با یکدیگر گفتوگو کنند.
هر سال در آستانه بازگشایی مدارس، فهرستی از اقدامات تکراری مطرح میشود؛ از تأمین کتاب و معلم و سرویس مدارس تا ساماندهی ترافیک و آمادهسازی کلاسها. همه اینها ضروری است، اما کافی نیست.
اگر قرار است آموزشوپرورش نسل آینده را تربیت کند، خودِ «مهر» نیز باید نمادی از نوآوری باشد.
حزب نوآوران استان تهران پیشنهاد میکند امسال «پروژه مهر» از یک برنامه اداری به یک «پروژه ملی امید، نوآوری و مشارکت» تبدیل شود.
۱. هر مدرسه، یک مسئله؛ هر دانشآموز، یک راهحل
به جای آنکه در هفته اول مهر فقط از دانشآموزان بخواهیم شنونده باشند، از آنها بپرسیم:
«اگر اختیار داشتی یک مشکل مدرسه یا محلهات را حل کنی، چه میکردی؟»
هر مدرسه میتواند ۱۰ مسئله واقعی خود را اعلام کند و دانشآموزان برای آنها راهحل ارائه دهند.
بهترین ایدهها توسط خود دانشآموزان اجرا و تجربه شوند.
این کار، آموزش را از «حفظ کردن» به حل مسئله و کارآفرینی اجتماعی تبدیل میکند.
۲. «روز بدون کیف» در نخستین روز مدرسه
پیشنهاد میکنیم نخستین روز مهر در بسیاری از مدارس کشور، روزی متفاوت باشد:
بدون کیف، بدون تکلیف و بدون آزمون.
روز اول به آشنایی، بازی، گفتوگو، هنر، ورزش، کتاب، خلاقیت و شناخت مدرسه اختصاص یابد.
هدف این است که کودک، مدرسه را با شوق آغاز کند، نه با اضطراب.
۳. هر مدرسه یک «بانک ایده» داشته باشد
یک سامانه ساده ایجاد شود که دانشآموزان، معلمان و والدین بتوانند ایدههای خود را برای بهبود مدرسه ثبت کنند.
ایدهها رأیگیری شوند و هر ماه حداقل یک ایده دانشآموزی اجرا شود.
مدرسهای که ایدههای دانشآموزانش را جدی میگیرد، در واقع دموکراسی و مسئولیت اجتماعی را تمرین میکند.
۴. «یک مدیر برای یک روز»
در طول سال تحصیلی، هر مدرسه میتواند یک یا چند روز را به تجربه مدیریتی دانشآموزان اختصاص دهد.
دانشآموزان منتخب با همراهی مدیر مدرسه درباره مسائل واقعی مدرسه تصمیمگیری کنند؛ از برنامه فرهنگی و ورزشی تا مدیریت مصرف آب و برق.
این تجربه ساده میتواند مفاهیمی مانند مسئولیتپذیری، تصمیمگیری، پاسخگویی و کار تیمی را بهتر از دهها ساعت آموزش نظری منتقل کند.
۵. طرح «هر مدرسه، یک حامی»
دولت بهتنهایی نمیتواند همه مشکلات مدارس را حل کند.
هر شرکت، کارخانه، بانک، دانشگاه، انجمن حرفهای یا بنگاه اقتصادی میتواند حامی یک مدرسه شود؛ نه برای تبلیغات، بلکه برای حل یک مسئله مشخص:
کتابخانه، آزمایشگاه، ورزش، فناوری، هوش مصنوعی، محیطزیست، مهارتآموزی یا زیباسازی مدرسه.
بهخصوص شرکتهای بزرگ باید بخشی از مسئولیت اجتماعی خود را از اقدامات پراکنده به «سرمایهگذاری هدفمند روی مدرسه» منتقل کنند.
۶. مدرسه را به «هاب محله» تبدیل کنیم
بسیاری از مدارس فقط چند ساعت در روز فعال هستند.
چرا بعدازظهرها مدرسه در اختیار محله نباشد؟
کتابخانه، سالن ورزشی، کلاسهای مهارتی، کارگاههای هنری، آموزش سالمندان، جلسات خانواده و فعالیتهای اجتماعی میتواند با برنامهریزی مناسب در فضای مدرسه انجام شود.
مدرسه میتواند از یک ساختمان آموزشی به یک مرکز اجتماعی محله تبدیل شود.
۷. «مهر بدون هزینه اضافی برای خانوادهها»
شهرداریها، خیرین، اصناف و شرکتها میتوانند یک بازارچه یا پویش ملی راهاندازی کنند تا خانوادههای کمبرخوردار برای تهیه کیف، کفش، لباس و لوازمالتحریر تنها نمانند.
اما یک گام خلاقانهتر:
هر خانوادهای که توان مالی بیشتری دارد، یک «مهر اضافه» برای یک دانشآموز کمبرخوردار بخرد.
کمکها نیز شفاف و قابل رهگیری باشد.
۸. استفاده از هوش مصنوعی برای «مدرسه هوشمند»، نه صرفاً کلاس هوشمند
هوش مصنوعی نباید فقط برای تولید محتوای آموزشی استفاده شود.
میتوان از آن برای تحلیل افت تحصیلی، شناسایی دانشآموزان در معرض ترک تحصیل، شخصیسازی تمرینها، کمک به معلمان و کاهش کارهای اداری استفاده کرد.
البته با رعایت جدی حریم خصوصی و حقوق دانشآموزان.
۹. «مدرسه سبز»؛ هر دانشآموز یک مأمور محیطزیست
هر مدرسه میتواند یک پروژه کوچک محیطزیستی داشته باشد:
کاهش مصرف آب و برق، تفکیک زباله، کاشت درخت، تولید کمپوست، استفاده از انرژی خورشیدی و اندازهگیری مصرف انرژی.
دانشآموزان نتیجه اقدامات خود را اندازهگیری کنند.
در این صورت محیطزیست از یک شعار به یک تجربه واقعی زندگی تبدیل میشود.
۱۰. شهرداریها: «یک کیلومتر امن اطراف مدرسه»
به جای تمرکز صرف بر ترافیک جلوی مدرسه، شعاع حداقل یک کیلومتری اطراف مدارس شناسایی و نقاط پرخطر برای دانشآموزان اصلاح شود.
پیادهرو، خطکشی، روشنایی، سرعت خودروها، توقف خودروها و مسیرهای عبور دانشآموزان باید یکجا دیده شود.
هدف:
هیچ دانشآموزی نباید برای رسیدن به مدرسه از یک مسیر ناامن عبور کند.
۱۱. «کلاس معکوس برای والدین»
والدین نیز باید دانشآموزی کنند!
در طول سال، مدارس میتوانند جلسات کوتاه و کاربردی برای والدین برگزار کنند:
چگونه با فرزند نوجوان گفتوگو کنیم؟
چگونه اضطراب امتحان را کاهش دهیم؟
چگونه با موبایل و شبکههای اجتماعی برخورد کنیم؟
چگونه استعداد فرزندمان را کشف کنیم؟
چگونه بدون تحقیر و مقایسه، انگیزه ایجاد کنیم؟
مدرسه موفق، فقط دانشآموز را آموزش نمیدهد؛ خانواده را نیز توانمند میکند.
۱۲. رقابت ملی «نوآورترین مدرسه ایران»
وزارت آموزشوپرورش میتواند هر سال مدارس را در شاخصهایی مانند:
نوآوری آموزشی، مشارکت دانشآموزان، کاهش هزینهها، محیطزیست، فناوری، مشارکت خانوادهها و حل مسائل محله
ارزیابی کند.
جایزه فقط پول نباشد؛ بلکه امکان اجرای ایده، سفر علمی، تجهیزات آموزشی و فرصت ارائه ایده به مدیران ملی نیز باشد.
پیشنهاد نهایی نوآوران
ما معتقدیم بازگشایی مدارس نباید فقط یک عملیات اجرایی باشد؛ باید یک «رویداد ملی برای بازسازی امید» باشد.
پیشنهاد میکنیم دولت، وزارت آموزشوپرورش، شهرداریها، وزارت ارتباطات، وزارت بهداشت، وزارت صمت، سازمانهای فرهنگی، بنگاههای اقتصادی، خیرین و تشکلهای مردمنهاد، هرکدام یک تعهد مشخص برای «مهر ۱۴۰۵» داشته باشند.
و در پایان مهرماه، به جای آنکه فقط بگوییم:
«مدارس بازگشایی شد»
بتوانیم بگوییم:
«یک میلیون ایده دانشآموزی شنیده شد، هزاران مسئله کوچک حل شد و هزاران کودک با امید بیشتری سال تحصیلی خود را آغاز کردند.»
این همان تغییری است که آموزشوپرورش آینده ایران به آن نیاز دارد:
از مدرسه حافظهمحور به مدرسه مسئلهمحور؛
از دانشآموز مصرفکننده به دانشآموز ایدهپرداز؛
و از دولتِ مجری به دولتِ تسهیلگر و جامعه مشارکتکننده.
