حمید یزدانیان _ دبیرکل نوآوران استان تهران
اعلام این آمار از سوی جناب آقای طاهری رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم،که از حدود ۵۴۰ هزار خودروی فعال در ناوگان تاکسیهای اینترنتی تهران، ۶۳ درصد بیش از ۱۰ سال و ۴۱ درصد بیش از ۱۵ سال عمر دارند، باید برای مدیریت پایتخت یک زنگ خطر جدی باشد.
مسئله فقط آلودگی هوا نیست؛ مصرف بالای سوخت، ایمنی پایینتر، هزینه تعمیرات، استهلاک اقتصادی راننده و حتی کیفیت خدمات حملونقل شهری همگی با فرسودگی این ناوگان ارتباط دارند.
از سوی دیگر، تجربه نشان داده است که سیاست صرفاً «تسهیلات بدهیم و خودرو عوض شود» بهتنهایی کافی نیست. در تهران حتی در ناوگان رسمی تاکسیرانی نیز بخش قابل توجهی از خودروها فرسودهاند.
قانون و مقررات نیز مسیر خروج خودروهای فرسوده و نوسازی ناوگان را پیشبینی کردهاند؛ بنابراین اکنون بیش از آنکه با کمبود قانون مواجه باشیم، با مسئله طراحی یک مدل اجرایی و اقتصادی هوشمند روبهرو هستیم.
پیشنهادهای ویژه به استاندار و مدیران محترم تهران
۱. طرح «تاکسی سبز تهران»؛ بدون فشار ناگهانی به راننده
به جای ممنوعیت یکباره خودروهای قدیمی، برای هر خودروی فعال در تاکسی اینترنتی یک امتیاز سبز تعریف شود که بر اساس سن خودرو، مصرف سوخت، آلایندگی، معاینه فنی و میزان پیمایش محاسبه شود.
خودروی پاکتر و کممصرفتر، امتیاز بیشتری بگیرد و این امتیاز تبدیل به تخفیف عوارض، بیمه، پارکینگ، معاینه فنی و حتی سهم بیشتر از سفرهای سازمانی شود.
یعنی:
خودروی پاکتر = درآمد بیشتر راننده
۲. «اسقاط را به درآمد آینده تبدیل کنیم»
یکی از مشکلات اصلی راننده این است که خودروی قدیمی، سرمایه اصلی اوست و نمیتواند بهراحتی آن را کنار بگذارد.
پیشنهاد میشود استانداری تهران با همکاری شهرداری، بانکها، خودروسازان و سکوهای حملونقل اینترنتی، مدل «تاکسی بهعلاوه» را طراحی کند:
خودروی فرسوده + ارزش اسقاط + تسهیلات کمبهره + سهم پلتفرم + تخفیف خودروساز
→ تبدیل به یک خودروی کممصرف یا برقی.
به این ترتیب، راننده مجبور نیست تمام هزینه نوسازی را خودش پرداخت کند.
۳. «وام را به خودرو ندهیم؛ به پیمایش پاک بدهیم»
یک ایده متفاوت:
به جای اینکه دولت صرفاً تسهیلات خرید خودرو پرداخت کند، به رانندهای که خودروی کممصرف یا برقی دارد، یارانه به ازای هر کیلومتر پیمایش پاک پرداخت شود.
مثلاً:
هر ۱۰ هزار کیلومتر پیمایش پاک = پاداش نوسازی
این روش باعث میشود منابع عمومی به کسی برسد که واقعاً در کاهش آلودگی نقش دارد، نه صرفاً کسی که خودرو خریداری کرده است.
۴. ایجاد «بازار تهاتری خودروهای فرسوده»
استانداری تهران میتواند یک سامانه شفاف ایجاد کند که در آن:
خودروی فرسوده ← ارزش اسقاط
ارزش اسقاط ← اعتبار خرید خودرو
اعتبار خرید ← تخفیف خودروساز
تخفیف + تسهیلات ← خودروی جدید
تمام این زنجیره باید دیجیتال، قابل رصد و بدون دخالت سلیقهای باشد.
این مدل میتواند بخشی از مشکل طولانی و بعضاً غیرشفاف فرآیند اسقاط را نیز کاهش دهد.
۵. «پایان فعالیت» را جایگزین «سن خودرو» کنیم
همه خودروهای ۱۲ یا ۱۵ ساله الزاماً شرایط فنی یکسانی ندارند.
بنابراین پیشنهاد میشود در کنار سن خودرو، شاخص سلامت واقعی خودرو نیز ملاک قرار گیرد:
خودرویی که استانداردهای لازم را دارد، فرصت ادامه فعالیت داشته باشد؛ خودرویی که آلایندگی و ریسک بالایی دارد، حتی اگر جوانتر باشد، در اولویت خروج قرار گیرد.
۶. «سهمیه سفر پاک» برای سکوهای اینترنتی
استانداری و شهرداری تهران میتوانند با سکوهای حملونقل اینترنتی توافق کنند که مثلاً در یک برنامه پنجساله، درصد مشخصی از سفرها توسط خودروهای کمآلاینده انجام شود.
در مقابل، برای پلتفرمهایی که سهم خودروهای پاک خود را سریعتر افزایش دهند، مشوقهایی مانند تخفیف عوارض یا امتیاز در قراردادهای سازمانی در نظر گرفته شود.
۷. ایجاد «صندوق نوسازی تاکسیهای اینترنتی تهران»
پیشنهاد مهمتر اینکه یک صندوق مشترک با مشارکت:
استانداری + شهرداری + بانکها + خودروسازان + سکوهای اینترنتی + صنایع بزرگ تهران
ایجاد شود.
منابع صندوق صرفاً برای:
اسقاط، نوسازی، خودروهای برقی/هیبریدی و زیرساخت شارژ
مصرف شود.
حتی میتوان از ظرفیت مسئولیت اجتماعی شرکتهای بزرگ برای تأمین بخشی از منابع آن استفاده کرد.
۸. یک هدف جسورانه: «تهران، آزمایشگاه نوسازی ناوگان ایران»
به جای اینکه تهران نیز مانند گذشته صرفاً مجری طرحهای ملی باشد، میتواند به پایلوت ملی نوسازی ناوگان حملونقل اینترنتی تبدیل شود.
هدف پیشنهادی:
کاهش ۲۰ درصدی خودروهای بالای ۱۵ سال طی دو سال اول
و سپس:
کاهش ۵۰ درصدی خودروهای فرسوده طی پنج سال.
این هدف باید با یک داشبورد عمومی ماهانه منتشر شود:
