طرح پیشنهادی برای ساماندهی نظام واردات و صادرات و تقویت پول ملی
در شرایط فعلی اقتصاد کشور، احساس بنبست یا ناتوانی در اصلاح ساختارها نهتنها واقعبینانه نیست، بلکه با ظرفیتهای واقعی اقتصاد ایران نیز همخوانی ندارد. تجربه عملی فعالان تجارت خارجی و یافتههای علمی اقتصاد بینالملل نشان میدهد که راهحلهای مؤثر، در دسترس و قابل اجرا هستند؛ تنها نیازمند تصمیمگیری شجاعانه و طراحی سازوکارهای دقیقاند.
طرح حاضر با هدف کاهش فشار ارزی بر دولت و مردم، تقویت پول ملی، افزایش صادرات، و چابکسازی تجارت خارجی ارائه میشود. این پیشنهاد مجموعهای از راهکارهای عملیاتی است که میتواند ضمن افزایش شفافیت، بازی ارزی موجود را به نفع اقتصاد ایران تغییر دهد.
۱. امکان انجام صادرات به ریال با نرخ تسعیر مشخص
پیشنهاد میشود صادرکنندگان بتوانند با توافق خریداران خارجی، بخشی از صادرات خود را به ریال انجام دهند.
برای این منظور، نرخ محاسباتی تسعیر دلار برای صادرات معادل ۸۲ هزار تومان (نرخ مبادلهای) تعیین شود.
خریدار خارجی وجه معامله را مطابق اعلام صادرکننده، در حسابهای ریالی بانکهای ایرانی مستقر در خارج از کشور پرداخت میکند. این اقدام چند پیامد مثبت دارد:
- افزایش جذابیت صادرات
- کاهش اتلاف منابع ارزی
- تقویت نقش ریال در مبادلات خارجی
۲. امکان انجام واردات با پرداخت ریالی به فروشنده خارجی
در گام دوم، پیشنهاد میشود واردکنندگان نیز بتوانند با موافقت فروشنده خارجی، معامله خود را به ریال و بر اساس نرخ مبادلهای (۸۲ هزار تومان) انجام دهند.
مشوق مهم
واردکنندگانی که کالا را با پرداخت ریالی خریداری میکنند:
- از صف تخصیص ارز خارج شوند
- از پرداخت حقوق و عوارض گمرکی معاف باشند (گمرکی = صفر)
این سیاست موجب:
- کاهش فشار بر ذخایر ارزی
- کاهش هزینه واردات
- افزایش سرعت تأمین کالاهای اساسی و واسطهای
خواهد شد.
۳. ایجاد «اتاق مبادله ریالی» در شش کشور هدف
با همکاری رایزنان اقتصادی ایران در کشورهای:
ترکیه، امارات، چین، پاکستان، افغانستان و هند
یک سازوکار رسمی به نام اتاق کلر (اتاق مبادله) ایجاد شود.
وظایف این اتاق:
- تسهیل مبادله ریالی بین واردکنندگان و صادرکنندگان
- نظارت بر فرآیند تهاتر
- جلوگیری از خروج ارز از کشور
- ایجاد شبکه امن پرداخت ریالی در تجارت خارجی ۴. افزایش تقاضای خارجی برای خرید ریال ایران
بازار کالاهای ایرانی بهویژه در حوزههای نفت، پتروشیمی و مواد معدنی بسیار جذاب و رقابتی است. طبیعی است که خریداران برای دسترسی به این کالاها نیازمند تهیه ریال خواهند شد.
در این مدل:
- خریدار کالای ایرانی برای دریافت گواهی خرید ریالی، دلار خود را به فروشنده کالای خارجی به ایران واگذار میکند.
- این گواهی تنها با نرخ ۸۲ هزار تومان معتبر است و در اتاق مبادله ثبت میشود.
- به این ترتیب، برای واردات از ایران، خارجیها مجبور به فروش دلار و خرید ریال میشوند.
این یعنی وارونسازی بازی ارزی و افزایش قدرت پول ملی.
۵. مشوق فروشندگان خارجی برای پذیرش ریال
اتاق مبادله میتواند با توافق فروشنده خارجی، هر دلار ریالی او را بین ۱.۱۰ تا ۱.۲۰ دلار تهاتر کند.
مزیت این سازوکار:
- فروشنده خارجی هم از فروش کالا سود میبرد
- هم از فروش ریال با ضریب بالاتر سود مضاعف کسب میکند
به این ترتیب، «پذیرش ریال» برای طرفهای خارجی بهصرفه و جذاب میشود.
۶. صدور اعتبار اسنادی (LC) ریالی
خریداران خارجی کالاهای ایرانی مجاز شوند LC ریالی را از طریق شعب بانکهای ایرانی در خارج از کشور و با استفاده از شبکه شتاب و سوئیفت داخلی باز کنند.
اختلاف نرخ بازار آزاد (۱۲۵ هزار تومان) و بازار مبادله (۸۲ هزار تومان)
به خزانه دولت واریز خواهد شد.
این فرایند موجب:
- رشد صادرات ریالی
- حذف هزینه انتقال ارز
- چندبرابر شدن حجم صادرات کشور
- تقویت جایگاه ریال در منطقه
میشود.
۷. پیامدهای کلان و مثبت اجرای این طرح
اجرای این بسته سیاستی، آثار اقتصادی مهمی به همراه دارد:
– کاهش شدید وابستگی به ارزهای خارجی در تجارت
– افزایش ارزش پول ملی و تقویت ریال
– حذف هزینههای انتقال ارز و کاهش ریسک گمشدن منابع ارزی
– افزایش انگیزه طرفهای خارجی برای نگهداری و مبادله ریال
– بازگشت ریال به تابلوهای صرافی خارجی و تسهیل سفر ایرانیان
این تجربه، در بسیاری از کشورها با موفقیت اجرا شده و آثار بلندمدتی بر ثبات اقتصادی آنان داشته است.
جمعبندی
اگر نگاه علمی اقتصاد با تجربه عملی تجارت بینالملل همراه شود، آشکار
است که اقتصاد ایران نهتنها در بنبست نیست، بلکه ظرفیت عبور سریع از چالشهای ارزی را دارد.
بسیاری از مشکلات فعلی ناشی از نوع طراحی سازوکارهاست، نه فقدان راهحل.
پیشنهاد حاضر میتواند آغازگر یک تحول ساختاری، کمهزینه و پر اثر در نظام ارزی و تجاری کشور باشد.
دکتر فرهاد بیاشاد شورای مرکزی حزب نوآوران
