روابط عمومی حزب نوآوران: جناب آقای دکتر صفابخش، با تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید. به عنوان رئیس کارگروه اقتصاد و دارایی حزب نوآوران استان تهران و با عنایت به گزارش جامع “سناریوهای آینده اقتصاد و بازارها در ایران و جهان” که مبتنی بر نظرات اقتصاددانان برجسته کشور تهیه شده، ارزیابی حضرتعالی از چالشها و فرصتهای پیش روی اقتصاد ایران چیست؟ و حزب نوآوران چه نقشه راهی را برای مواجهه با این شرایط ترسیم کرده است؟
دکتر مرتضی صفابخش: با سلام و تشکر از شما. گزارش مذکور به درستی تصویری چندوجهی از اقتصاد ایران و جهان ارائه میدهد. ما با وضعیتی مواجهیم که آن را “اقتصاد بر لبه تیغ” مینامم. از یک سو، انباشت بحرانها و چالشهای ساختاری که دهههاست به آنها بیتوجهی شده، ما را در گوشه رینگ قرار داده است. از سوی دیگر، همین فشارها، الزام به اصلاحات دردناک اما ضروری را بیش از هر زمان دیگری نمایان ساخته است.
چالشهای کلیدی اقتصاد ایران:
بحرانهای انباشته و اصلاحات معوق: همانطور که در گزارش اقتصاددانان مطرح کشور به آن اشاره شده، دهههاست که هشدارهای اقتصاددانان در مورد یارانههای انرژی، ناکارآمدی قیمتگذاری، ناترازی صندوقهای بازنشستگی و رشد قارچگونه مؤسسات اعتباری غیرقانونی نادیده گرفته شده است. این “خاکستر زیر فرش زدن” ، امروز ما را با بحرانهایی مواجه کرده که موتور اقتصاد را از کار انداخته است.
ناترازیهای مزمن: ناترازی در بودجه دولت، نظام بانکی و بخش انرژی از چالشهای اساسی است. این ناترازیها منجر به چاپ پول، تورم مزمن و کاهش ارزش پول ملی شده است. این گزارش نشان میدهد که فواصل جهشهای ارزی به طور معناداری کاهش یافته و دیگر نمیتوان با سیاستهای سرکوب ارزی، فنر را کنترل کرد.
تأثیر تحریمها و ریسکهای ژئوپلیتیک: تحریمها به طور قابل توجهی درآمدهای نفتی حقیقی را کاهش داده و تولید ناخالص داخلی را از مسیر بالقوه خود بسیار دور کرده است. ریسکهای ژئوپلیتیک نیز بر بیثباتی اقتصادی دامن زده و پیشبینیپذیری را کاهش داده است.
رکود سرمایهگذاری و بهرهوری پایین: رشد اقتصادی پایدار نیازمند رشد بهرهوری و افزایش موجودی سرمایه است. اما متاسفانه شاهد کاهش سرمایهگذاری در بخشهای کلیدی مانند نفت و گاز بودهایم و رشد بهرهوری نیز مطلوب نیست.
چالشهای بازار مسکن: بازار مسکن با رکود سنگین در معاملات ، سیگنال رکود ساختوساز ، و جا ماندن از تورم در دو سال اخیر مواجه بوده است. شیفت تقاضا از نوساز به قدیمیساز و سبقت عجیب قیمت زمین از سایر شاخصها، معمای رکود ساختوساز را پیچیدهتر کرده است. دوسوم هزینه ساخت در تهران صرف زمین میشود که این خود مانعی بزرگ است،
مالیگرایی و دوری از تولید: یک خطر جدی، حرکت شرکتهای تولیدی به سمت کسبوکارهای مالی و دور شدن از زنجیره ارزش اصلی خودشان است. این مالیگرایی میتواند تمرکز بر تولید را از بین برده و منابع را هدر دهد.
فرصتها و نقاط امیدبخش:
الزام به اصلاحات: همین بحرانها، فرصتی برای اجماعسازی و انجام اصلاحات ساختاری فوری و شجاعانه است. دیگر نمیتوان واقعیتهای اقتصادی را انکار کرد.
ظرفیتهای بالقوه اقتصاد ایران: با وجود تمام مشکلات، اقتصاد ایران دارای مزیتهای نسبی در زنجیرههای ارزش کلیدی جهان است. بخش عمده جذب سرمایهگذاری جهانی در حوزههایی است که ایران در آنها پتانسیل دارد.
توسعه محور شرق و اقتصاد دریامحور: اسناد بالادستی مانند سیاستهای کلی توسعه دریامحور و برنامه هفتم، زمینه مناسبی برای توسعه محور شرق و بهرهگیری از ظرفیتهای دریایی فراهم کردهاند. منطقه مکران میتواند دروازه ارتباط با شرق باشد.
نقش بازار سرمایه: بازار سرمایه میتواند با هدایت پساندازهای خرد به سمت تولید و استفاده از ابزارهای متنوع تأمین مالی مانند انواع صکوک، صندوق پروژه و سرمایهگذاری خصوصی، نقش کلیدی در تأمین مالی بخش واقعی اقتصاد ایفا کند.
اهمیت فزاینده کشورهای شرق: کشورهای شرق از نظر جایگاه در زنجیرههای ارزش جهانی، فناوری، سرمایه و بازار مصرف، اهمیتی همتراز غرب یافتهاند و این فرصتی برای توسعه همکاریهای اقتصادی و تجاری است.
رویکرد و برنامههای حزب نوآوران:
حزب نوآوران معتقد است که عبور از این گردنه سخت، نیازمند نگاهی نو، شجاعت در تصمیمگیری و مشارکت تمام ارکان جامعه است. برنامههای ما بر چند محور اصلی استوار است:
اجماعسازی برای اصلاحات ساختاری: اولین گام، ایجاد یک فهم مشترک و اجماع ملی برای ضرورت اصلاحات در حوزههای بودجه، نظام بانکی، انرژی و صندوقهای بازنشستگی است. ما به دنبال ارائه راهحلهای کارشناسی و شفاف برای این ناترازیها هستیم.
شفافیت و پیشبینیپذیری اقتصادی: بازگرداندن ثبات و پیشبینیپذیری به اقتصاد از طریق انضباط پولی و مالی، کنترل تورم و ایجاد یک نظام ارزی شناور مدیریتشده، از اولویتهای ماست.
تقویت بخش خصوصی و بهبود فضای کسبوکار: ما باور داریم که موتور محرک اقتصاد، بخش خصوصی است. رفع موانع تولید، تسهیل سرمایهگذاری، تضمین حقوق مالکیت و ایجاد رقابت سالم، در دستور کار ما قرار دارد.
تمرکز بر تولید دانشبنیان و تکمیل زنجیرههای ارزش: حمایت از صنایع دانشبنیان و حرکت به سمت تکمیل زنجیرههای ارزش داخلی، به ویژه در حوزههایی که مزیت نسبی داریم، میتواند به رشد پایدار و اشتغالزایی کمک کند.
توسعه متوازن منطقهای با تاکید بر اقتصاد دریامحور: حمایت از فعالسازی پتانسیلهای مناطق کمتر توسعهیافته، به خصوص سواحل جنوبی و منطقه مکران، با رویکرد توسعه دریامحور و جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی از برنامههای کلیدی ماست.
دیپلماسی اقتصادی فعال: تلاش برای کاهش تنشهای بینالمللی و توسعه همکاریهای اقتصادی سازنده با جهان، به ویژه با کشورهای همسایه و قدرتهای اقتصادی نوظهور شرقی، برای بهرهمندی از فرصتهای تجاری و سرمایهگذاری ضروری است.
بازنگری در سیاستهای حمایتی و یارانهای: یارانهها باید هدفمند شده و به سمت حمایت از تولید و اقشار آسیبپذیر واقعی سوق داده شوند. ناکارآمدی در قیمتگذاری انرژی باید با یک برنامه جامع و تدریجی اصلاح شود، بازنگری در خوشه بندی اقشار جامعه با بهره گیری از مدل های روز اعتبارسنجی افراد برای رسیدن به یک مدل اعتبارسنجی جامع برای تقویت و تزریق منابع به بخش های مستعد پیشرفت و توسعه پذیر و نیازمند کمک های مالی و سرمایه گذاری های داخلی و خارجی از دیگر برنامه های حمایتی حزب نوآوران استان تهران می باشد.
تقویت نهاد بازار سرمایه برای تأمین مالی مولد: ما از توسعه ابزارهای مالی متنوع در بازار سرمایه حمایت میکنیم، اما تأکید داریم که این بازار باید در خدمت بخش واقعی اقتصاد باشد، نه اینکه به موج جدیدی از مالیگرایی دامن بزند. تشویق سرمایهگذاری غیرمستقیم و حرفهای از طریق صندوقها نیز مورد تاکید ماست.
سخن پایانی:
آینده اقتصاد ایران به تصمیماتی بستگی دارد که امروز میگیریم. حزب نوآوران با تکیه بر خرد جمعی، نظرات کارشناسی و با نگاهی به آینده، آماده است تا در این مسیر سخت اما امیدوارکننده، نقش فعال و سازندهای ایفا کند. ما معتقدیم “آینده را باید با شجاعت ساخت، نه با انکار گذشته”. فرصتها هنوز وجود دارند، اما پنجره این فرصتها به سرعت در حال بسته شدن است. نوآوری در اندیشه و جسارت در عمل، راهگشای فردای بهتر برای ایران خواهد بود.
اقتصاد ایران بر لبه تیغ: از انباشت بحران تا الزام به اصلاحات ساختاری – نقشه راه حزب نوآوران
