۱۷دی؛ از کشف حجاب اجباری تا ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های فرهنگی

۱۷ دی؛ از کشف حجاب اجباری تا ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های فرهنگی

۱۷ دی‌ماه ۱۳۱۴ در تاریخ معاصر ایران به‌عنوان روز اجرای رسمی سیاست «کشف حجاب» توسط رضاخان پهلوی ثبت شده است؛ سیاستی که نه حاصل یک تحول طبیعی اجتماعی، بلکه نتیجه نگاهی آمرانه، تقلیدی و شتاب‌زده به مدرنیزاسیون بود. در این روز، دولت وقت با اتکا به قدرت قهریه، پوشش سنتی و مذهبی زنان ایرانی را هدف قرار داد و حجاب را نه با گفت‌وگو و اقناع، بلکه با زور، تحقیر و حذف از عرصه عمومی کنار زد.

کشف حجاب؛ پروژه‌ای سیاسی، نه اجتماعی

طرح کشف حجاب رضاخانی بخشی از یک بسته بزرگ‌تر از سیاست‌های تمرکزگرا و غرب‌گرایانه بود که هدف آن «یکسان‌سازی فرهنگی» و کنترل جامعه از بالا بود. در این چارچوب:

زنان محجبه از ورود به مدارس، ادارات و حتی خیابان‌ها محروم شدند؛

خانواده‌های مذهبی به حاشیه رانده شدند؛

دولت به حریم خصوصی و باورهای دینی شهروندان تعرض مستقیم کرد.

نتیجه این سیاست نه «آزادی زن»، بلکه دوپاره‌شدن جامعه، گسترش بی‌اعتمادی به دولت و مقاومت پنهان فرهنگی بود؛ مقاومتی که سال‌ها بعد، خود را در تحولات اجتماعی و سیاسی ایران نشان داد.

پیامدهای تاریخی یک اجبار

تجربه کشف حجاب رضاخانی یک درس روشن برای سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران دارد:
هیچ ارزش فرهنگی یا دینی با اجبار پایدار نمی‌شود.
تحمیل سبک زندگی، چه به نام مدرنیته و چه به نام دین، در نهایت به شکاف اجتماعی، نفاق فرهنگی و کاهش سرمایه اجتماعی منجر خواهد شد.

وضعیت امروز حجاب؛ مسئله‌ای اجتماعی، نه امنیتی

امروز نیز مسئله حجاب در ایران در نقطه‌ای حساس قرار دارد. برخوردهای صرفاً انتظامی و تقلیل یک پدیده پیچیده فرهنگی به «تخلف» یا «جرم»، نه‌تنها مسئله را حل نکرده، بلکه در مواردی آن را تشدید کرده است. تجربه تاریخی ۱۷ دی نشان می‌دهد که تکرار منطق اجبار، ولو با نشانه‌های معکوس، به همان بن‌بست خواهد رسید.

راهکارهای نوآورانه و واقع‌بینانه حزب نوآوران

حزب نوآوران استان تهران با اتکا به تجربه تاریخی و تحلیل شرایط اجتماعی امروز، راه برون‌رفت از وضعیت فعلی را در مجموعه‌ای از راهکارهای فرهنگی، اجتماعی و حکمرانی می‌داند:

گذار از رویکرد قهری به رویکرد فرهنگی–اجتماعی
حجاب باید از موضوع انتظامی خارج و به حوزه فرهنگ، آموزش و گفت‌وگوی اجتماعی بازگردانده شود.

به‌رسمیت‌شناختن تنوع اجتماعی و نسلی
سیاست‌گذاری یکسان برای جامعه متکثر امروز ایران کارآمد نیست. نسل‌ها، سبک‌های زندگی و نگرش‌ها متفاوت‌اند و این تفاوت باید در حکمرانی فرهنگی دیده شود.

تقویت نهادهای مدنی و گفت‌وگوی اجتماعی
دانشگاه‌ها، رسانه‌ها، تشکل‌های زنان و نخبگان فرهنگی باید به‌جای حذف، به میدان گفت‌وگو دعوت شوند.

الگوسازی مثبت به‌جای برخورد سلبی
ترویج حجاب از مسیر الگوهای موفق، داوطلبانه و محترم، بسیار مؤثرتر از ابزارهای تنبیهی است.

بازسازی اعتماد عمومی
هیچ سیاست فرهنگی بدون اعتماد اجتماعی موفق نمی‌شود. اعتماد نیز با شفافیت، احترام به کرامت انسانی و شنیدن صدای مردم بازسازی خواهد شد.

۱۷ دی یادآور یک خطای بزرگ در سیاست‌گذاری فرهنگی ایران است؛ خطایی که هزینه آن را هم دولت وقت پرداخت و هم جامعه. امروز، بیش از هر زمان دیگر، نیازمند عقلانیت تاریخی، شجاعت اصلاح و نوآوری در حکمرانی فرهنگی هستیم. حجاب، اگر قرار است ماندگار باشد، باید انتخاب آگاهانه باشد؛ نه نتیجه ترس، اجبار یا تقابل.

حزب نوآوران استان تهران بر این باور است که آینده ایران نه در تکرار خطاهای گذشته، بلکه در گفت‌وگو، مدارا و سیاست‌گذاری هوشمندانه فرهنگی رقم خواهد خورد.